Lato to słowo, które trudno zastąpić A jednak istnieje kilka określeń, które uważamy zazwyczaj za synonimy lata. Pierwszym z nich jest słowo wakacje, więc wolny czas przysługujący dzieciom i młodzieży odpoczywającym od obowiązków szkolnych. Innym słowem, które rzadko gości w naszym słowniku to kanikuła. Tym słowem określa się najgorętszy okres lata, więc czas upału. W starożytnym Rzymie określano tak porę roku zamykającą się w granicach datowych 22 VI – 23 VIII, w której Słońce znajduje się w gwiazdozbiorze Psa.

Podczas wakacji większość z nas wyjeżdża na urlop – czas wolny dla ludzi pracujących.  Niektórzy mówią, że wyjeżdżają na wywczas. Co oznacza to słowo? To samo co wczasy. Trzeba pamiętać, że wczasy nie posiadają liczby pojedynczej, dlatego nie możemy powiedzieć, że jedziemy na wczas.  Wczasy to rodzaj wypoczynku za który płacimy. Jego organizatorzy zapewniają nam noclegi a czasem również wyżywienie i różnego rodzaju rozrywki.

Jak widać – jedno lato – wiele obliczy.

Dodaj do:

Trudno byłoby nam żyć bez komputera. Jednak czy wiemy jak powinniśmy go nazywać i odmieniać jego nazwę? Sprawa wydaje się prosta… Niedawno usłyszałam w tramwaju, że ktoś zepsuł swojego “komputra” i musi teraz podłączyć nowy sprzęt do swojego “komputeru”. Jak powinno się odmieniać wyraz “komputer” oraz czy “laptop” to rzeczownik odmienny?

Jeśli idzie o odmianę słowa “komputer”, to powinniśmy stosować się do zapisu:

M. komputer – komputery

D. komputera – komputerów

C. komputerowi – komputerom

B. komputer – komputery

N. komputerem – komputerami

Msc. komputerze – komputerach

W. komputerze – komputery

Kwestia słowa “laptop” jest nieco bardziej skomplikowana. Okazuje się, że można zarówno odmieniać, jak i nie odmieniać tego słowa. Jako że nazwa pochodzi z zagranicy, początkowo była nieodmienna. Teraz jednak, kiedy weszła do mowy codziennej, zaczynamy odmieniać ją w całkowicie polskiej deklinacji. Zaleca się, aby słowo “laptop” odmieniać!

M. laptop – laptopy

D. laptopa – laptopów

C. laptopowi – laptopom

B. laptop – laptopy

N. laptopem – laptopami

Msc. laptopie – laptopach

W. laptopie – laptopy

Dodaj do:

Fontanna w “Museum of The Little Prince” w Hakone (Japonia) w postaci Asteroidu Małego Księcia

Tym razem zajmę się kwestią nosówki “ę” na końcu wyrazu (my, poloniści nazywamy tę część wygłosem). Zazwyczaj, kiedy nosówka pojawia się na końcu wyrazu, wymawiamy są jak “e”. Dlaczego?

Nasz język podlega wielu zmianom, ewoluuje, zmienia się. Jeszcze do niedawna (czytaj: przed II wojną światową) “ę” na końcu wyrazu wymawiano  jako “ę”. Było to nie tylko “w dobrym tonie”, ale również każdy inny sposób wymowy traktowano jako niechlujstwo językowe lub po prostu błąd. Język polski przez pięćdziesiąt lat ewoluował. Dziś, jeśli ktoś wymawia wygłosowe “ę” jak “ę” jest uważany za dziwaka.

Wymawianie “ę” wygłosowego dziś traktuje się jako niepotrzebną hiper-dokładność. Wystarczy jeśli wymawiając “Mały książę” powiemy “Mały książe” – ta wymowa jest poprawna i wskazana.

Inaczej jest w zapisie. Wygłosowe “ę” zawsze musi być zapisane jako “ę”. Zapiszemy “pójdę” a nie “pójde”, “wezmę” a nie “wezme”.

Dodaj do:

Co zabrać na wyjazd?

Już za niedługo (jutro) zaczynają się wakacje. Jak obiecywałam w jednym z ostatnich wpisów, w tym okresie zajmę się wycieczkami, również tymi literackimi i polonistycznymi. Dziś kilka porad na temat planowania wyprawy i tego, jak nie zapomnieć o potrzebnych “sprzętach”. Co zabrać na wyjazd?

Wszyscy, którzy zamierzają wyjechać, rozpoczynają przygotowania na długo przed odlotem / odjazdem. Łatwo jednak zapomnieć o tym, żeby zabrać wszystko, co będzie nam potrzebne. Przeczytałam dziś bardzo praktyczny i pomocny poradnik na temat tego, co wziąć na wyjazd, który znalazłam w serwisie wycieczka.pl. Przede wszystkim przyda nam się lista rzeczy na wyjazd.

Jak się spakować?

Pakowanie walizek i plecaków to trudne zadanie, które musimy
dokładnie rozplanować. Słowacki jadąc w orientalną podróż
zabrał ze sobą mnóstwo tłumoczków, czyli małych pakunków.
My, jeśli dobrze wszystko przemyślimy, zmieścimy bagaż do
jednego plecaka. Warto stworzyć listę przedmiotów, które
przydadzą się podczas wyjazdu i pogrupować je tak, żeby o
niczym nie zapomnieć. Co zabrać na wyjazd – przede
wszystkim rzeczy użyteczne!

Jak się spakować? Podstawową sprawą jest zabranie leków i kosmetyków. Warto zabrać ze sobą środki przeciwbólowe, a również te, które zapobiegną kłopotom z układem pokarmowym. Na nieprzewidziane uszkodzenia skóry i obtarcia przydadzą się plastry i żele kojące. Nie można również zapomnieć o kosmetykach z wysokim lub średnim filtrem UV. Wakacje bez nich mogą skończyć się szybkim oparzeniem. Oczywiście, wszystkie powyższe specyfiki można kupić w aptece, jednak musimy liczyć się z tym, że będą droższe niż w Polsce.

Wyjazd  pod namiot

Wybierając się pod namiot weźmy ze sobą scyzoryk, sztućce,
otwieracz do konserw!!! Redaktor wycieczka.pl radzi również,
żeby dobrze dobrać jedzenie, więc zupki w proszku, paszteciki,
dżemy i serki w małych, jednorazowych opakowaniach.

Spędzając wakacje nad morzem warto mieć ze sobą materac czy inne wodne “gadżety”, które zapewnią nam komfort wypoczynku. Koła, dmuchane rękawki, piłki umilą czas nie tylko dzieciom, ale i dorosłym. Nie można też zapomnieć o odpowiednim doborze ubrań.

Żeby dobrze spędzić wakacyjny wyjazd i nie żałować tego, że czegoś nie wzięliśmy zastanówmy się co zabrać na wyjazd. Dokładne informacje na ten temat znajdziecie w artykule Niezbędnik - lista rzeczy na wyjazd.

Dodaj do:

Jutro zakończenie roku szkolnego. Wszystkim moim czytelnikom, a również komentatorom i pytaczom dziękuję za ten rok, który był dla mnie nie lada wyzwaniem i radością. Mam nadzieję, że wszyscy wrócicie z rozdania świadectw zadowoleni i pełni energii na nadchodzące wakacje. Część z was spędzi ten czas w domu, inni pojadą na kolonie, obozy  wczasy. Mam nadzieję, że wakacje spędzicie w dobrych nastrojach i w pełni  sił wrócicie do szkoły w nowym roku szkolnym!

Pozdrawiam,

Helena Polska

Dodaj do:

Wybierając się na wakacje, czasem mamy trudność w określeniu kraju, do którego lecimy/jedziemy. Nie chodzi mi tu o spontaniczne wyprawy w nieznane, ale o to,  jak powinno się o krajach do których jedziemy mówić. Do Słowacji czy na Słowację? Do Ukrainy czy na Ukrainę?

W języku polskim zazwyczaj łączymy przyimek do z nawami krajów do których jedziemy. Jak zwykle mamy jednak do czynienia z kilkoma wyjątkami. Jedziemy do Francji, ale na Słowację. Innymi wyjątkami są:

Jedziemy:

- na Węgry

- Białoruś

- na Litwę

- na Łotwę

- na Ukrainę

Innymi wyjątkami są nazwy państw, które leżą na wyspie. Mówimy, że jedziemy na Cypr (a nie do Cypru). Zamierzając zwiedzić Islandię możemy użyć dwóch form: jedziemy do Islandii (więc co państwa o nazwie Islandia) i na Islandię (więc na wyspę).

Dodaj do:

Zło – odmiana słowa

W jednej z notek pisałam o teodycei, wiec o pytaniu o to, “skąd zło?” Zainteresowanych odsyłam do artykułu: Teodycea. Pominęłam w nim jedną ważną sprawę… Jak odmienić słowo zło? Wydaje się to dziecinnie łatwe. Słowo zło zawiera w sobie trzy litery, jest słowem polskim, możemy bez problemu określić jego rodzaj – wiemy, że jest rzeczownikiem abstrakcyjnym. A jednak odmiana słowa zło przysparza nam wielu kłopotów.

Jak odmienić słowo zło?

Odmiana słowa zło jest taka, jak rzeczownika echo.

M. zło (echo)

D. zła (echa)

C. złu (echu)

B. zło (echo)

N. złem (echem)

Msc. złu (echu)

W. zło (echo)

Ważne aby pamiętać, że powiemy:

Myślę o złu, które panuje o świecie.

a nie:

Myślę o źle, które panuje na świecie.

Dodaj do:

WZIĄĆ czy WZIĄŚĆ?

Oto pytanie na dziś: wziąć czy wziąść? To trudna sprawa, szczególnie, że intuicyjne to ta druga forma wygrywa w sporze o poprawność. A jednak… poprawna jest forma wziąć. Dlaczego?

Często zdarza się, że mylimy dwie grupy czasowników (wł. ich formy bezokolicznikowe). Pierwsza z tych grup to słowa, których przykładami są słowa: siąść, przesiąść, trząść. Z kolei druga: rozpiąć, dopiąć, wyjąć. Jest to grupa, która posiada końcówkę -jąć.  Wyraz wziąć pierwotnie, w swojej pierwszej staropolskiej postaci brzmiał: “wzjąć”. Trzeba przyznać, że zbitek ten wymawiało się dość trudno. Dlatego też został on stopniowo zmieniony (wiec historycznie ewoluował ) w formę wziąć, którą znamy dziś.

Błąd w zapisywaniu “wziąść” po raz pierwszy ujawnił się w XIX wieku. Tego słowa w “Panu Tadeuszu” użył Adam Mickiewicz, np. “Zamku żaden wziąść nie chciał” czy “By wziąść w areszt ogara, że wpadł w cudze gaje”. Nie znaczy to jednak, że my również możemy popełniać pomyłki. Uczmy się na błędach, jeśli nie swoich – to wieszcza!

Podsumowując…

Jedyną poprawną formą bezokolicznika, o który dziś chodzi,
jest wziąć! Określenie wziąść jest niepoprawne. Powiemy:

- Muszę wziąć ten zeszyt.
- Trzeba będzie wziąć Helenę na świadka.

Tu pojawia się jeszcze jeden kłopot, o którym już kiedyś pisałam. Wymawianie słowa wziąć nie jest proste. Nie musimy wymawiać go dokładnie, ponieważ brzmi to sztucznie, a nasz język wykonuje wtedy kilka niepotrzebnych salt. Wymowa “w-z-i-ą-ć” , więc  wymówienie wszystkich głosek może być również uznana za błąd. Prawidłowa wymowa brzmi:

wziąć -> (wymawiamy) wziońć

Ale nie: wziąć -> wziońść

Słowo wziąć sprawia nam również kłopot z odmianą. Prawidłowa wygląda następująco:

ja – wziąłem / wzięłam

ty – wziąłeś / wzięłaś

on/ona/ono – wziął / wzięła / wzięło

my – wzięliśmy / wzięłyśmy

wy – wzięliście / wzięłyście

oni/one – wzięli / wzięły

Dodaj do:

Batalia o słowa: dwoma czy dwiema?

sxc.hu

Posługując się językiem polskim często napotykamy słowa, którym się dziwimy lub formy, z których nie potrafimy intuicyjnie wybrać poprawnej. Tak też jest z liczebnikami. Dwoma czy dwiema? Która z tych form jest poprawna?

Jak to często bywa, obydwie formy są poprawne, figurują w Słownikach Języka Polskiego. Lepiej jest jednak stosować formę “dwiema“, która występuje w naszym języku dużo częściej. Określa też ona dokładnie rodzaj “żeński”, któremu jest przypisana.

Formę “dwiema” odziedziczyliśmy po naszych prasłowiańskich przodkach. Aż do wieku XVIII służyła nam ona wiernie do określania wszystkich rodzajów, więc również nijakiego i męskiego. Mówiło się wtedy na przykład “dwiema palcami”.  Około wieku XV do języka polskiego zakradła się forma “dwoma“, która stopniowo zaczęła określać wszystkie rodzaje. Wyparła formę “dwiema” w rodzaju nijakim i męskim.

Podsumowując…

Rodzaj żeński posiada dwie formy: DWOMA i DWIEMA.
Forma DWIEMA jest lepsza dlatego, że podkreśla “żeńskość”
- warto jej używać!
Forma DWOMA określa wszystkie trzy rodzaje: męski, żeński,
nijaki

Dodaj do:

Batalia o słowa: TO czy TE?

Zaimki to prawdziwa zmora. Trudno intuicyjnie dobrać właściwy zaimek do słowa, a jeśli trzeba to zrobić “od ręki”, czyli natychmiast, tracimy wyczucie i zazwyczaj się mylimy. Jak powinno się mówić: to słońce czy te słońce, to małe dziecko czy te małe dziecko?

Sprawa zaimków : to i te nie jest tak bardzo skomplikowana, jakby się to mogło wydawać na pierwszy rzut oka. Przede wszystkim zaimek TO występuje wtedy, jeśli określamy liczbę pojedynczą rzeczowników nijakich. Oznacza to, że powiemy:

- to małe dziecko

- to słońce

- to zwierzę

- to jajko

Z kolei zaimek TE używamy wtedy, gdy mamy do czynienia z liczbą mnogą rzeczownika niemęskoosobowego. Oznacza to, że zapiszemy:

- te małe dzieci

- te słońca

- te zwierzęta

- te jajka

Warto zapamiętać:

W liczbie pojedynczej rzeczowniki nijakie łączą się z zaimkami:
TO, OWO, TAMTO. W liczbie mnogiej rzeczowniki
niemęskoosobowe łączą się z zaimkami: TE, OWE, TAMTE.

Dodaj do: